احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
224
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
چهارشنبه سيزدهم اكتبر 1915 آقا سيد جليل اردبيلى وكيل مجلس به منزل من آمده اطلاع داد كه از طرف سفارت انگليس مشغول توليد نفاق در فراكسيون دمكرات ميباشند و يكى از وكلاى ما را جلب نموده و تحريك كردهاند كه برضد شاهزاده سليمان ميرزا اقداماتى به عمل آورد . دو ساعت بعد از ظهر شاهزاده عين الدوله را در مجيديه ملاقات و سؤال كردم آيا وزارت داخله را بشما تكليف كردهاند و قبول خواهيد نمود يا خير گفت استخاره ميكنم اگر خوب بيايد قبول ميكنم . از مذاكرات معلوم شد با مستوفى الممالك خيلى مخالفت دارد اظهار داشت بعد از انفصال كابينه من ، تشكيل كابينه جديد به عهده مشير الدوله محول شد مشير الدوله و مستوفى الممالك و من بحضور شاه رفتيم كه در آنجا تكليف مقام رياست وزراء معين شود مشير الدوله گفت چون شاهزاده عين الدوله اخيرا بيش از ما دو نفر در جريان امور بوده بهتر است ايشان مأمور تشكيل كابينه شوند و لكن مستوفى الممالك اين نظريه را استقبال نكرد و ترتيب را طورى فراهم آورد كه خود رئيس دولت شود شاهزاده از دموكراتها خيلى رنجيده و ميگفت تمام زحمات مرا در يك روز بباد دادند از عاصم بيك سفير كبير عثمانى هم مذمت بسيار نموده و نسبت حماقت داد . صاحباختيار غفارى از مساعدتهائى كه پرنس رويس وزيرمختار آلمان با كابينه او كرده بود قلبا امتنان داشت و ميگفت اينكه ميرزا كريم خان رشتى برادر سردار محيى شهرت داده است كه آلمانها در تخريب كابينه من دست داشتهاند هرگز باور نخواهم كرد . پنجشنبه چهاردهم اكتبر 1915 ( 4 ذى الحجه 1333 ) بعد از ظهر صاحباختيار رئيس كابينه همايونى كه از رجال دورهء ناصر الدين شاه و از دوستان بسيار صميمى مستوفى الممالك مىباشد و حسننيت و نوعدوستى او مقبول عموم است به منزل من آمده از طرف شاه فرمان لقب را داده اظهار داشت اعليحضرت با اعطاى اين فرمان خواستهاند علاوه بر ابراز مرحمت بشما زحمات آباء و اجداد شما را در خدمت به تاريخ ايران و اسلام قدردانى فرمايند نگارنده مراتب حق شناسى و سپاسگذارى خود را از الطاف شاه ابراز داشتم .